Tarihçi Hilmar Kaiser, Ermeni Sorunuyla ilgili olarak;
“Talat Paşa’nın Ermenileri imha edin emri var…”
(*)
Alman tarihçi Hilmar Kaiser bu iddiayı geçen yıl ortaya atmış ve yakında çıkacak kitabında bu belgeyi açıklayacağını söyleyince de kıyamet kopmuştu. Bu röportaj sonrasında (**) Kaiser’e yönelen tehditler nedeniyle dekanlık, ODTÜ’de vereceği konferans için özel güvenlik önlemleri almak zorunda kalmıştı.
Kaiser henüz o kitabını yayınlamadı fakat devlet arşivlerinde çalışma yapmak üzere yeniden Ankara’ya gelmiş, bunu duyunca kendisiyle görüşmek istedim, Yenimahalle’deki arşiv binasında randevu verdi. Çalışma salonunda, bilgisayar başındaydı. Selamlaştık, alt kattaki çay ocağından kahvelerimizi alıp bir köşeye geçtik.
-Tekrar arşiv çalışması mı yapmak için geldiniz? Bu kez neyi arıyorsunuz?
-Evet ama doğrusu büyük bir hayal kırıklığı yaşadım.Çünkü önce bana kapılar açıldı, arşivlerin içeriğine ilişkin katalogları bu sayede görmüş oldum ama aradığım belgelere gelince arşiv kapandı. Bana kibarca o sayfalara girme iznim olmadığı bildirildi.
-Neden?
-Ben Birinci Dünya Savaşı sırasında Türk-Alman askeri yazışmalarını incelemek istiyordum, onlara erişim sağlayamayacağımı, o imkanın sadece akademik çalışma yapan Türk vatandaşlarına tanındığı ifade edildi. Alman arşivleri de mevcut tabii ama o belgelerin büyük bölümü İkinci Dünya Savaşında yanmış yok olmuş.
-Peki kitabınız hangi aşamada?
-Şimdilerde, 1 Ekim’den itibaren Bern Üniversitesinde görev aldım, böylece kitabımı tamamlamak için daha rahat çalışma imkanına kavuştum, üç yıl içinde kitabı tamamlama koşuluyla beni istihdam ettiler.
Kahvemizi içerken Kaiser pek çok konuya dair kendi çalışmalarını ve gözlemlerini aktardı, Aram Andonyan’ın -Naim Bey’in Hatıratı- kitabında yayınladığı belgelerden (tehcir sırasında Halep’te görevli telgraf memuru Naim Bey’in Ermenilere Osmanlı’nın yaptıklarından duyduğu vicdan azabıyla tuttuğu ve imha emirlerini içeren telgraflara da yer verdiği ileri sürülen hatıratı) (***) Cemal Paşa’dan daha milliyetçi bulduğu Halide Edip’e kadar… Edip’in, Lübnan’da ziyaret ettiği yetimhanelerde yetim kalan çocukların durumuna üzülerek, -bu çocukların anne babalarını biz öldürdük- dediğini de öne sürdü. (****)
Kaiser’e göre Mustafa Kemal, mecliste 24 Nisan 1920 tarihinde yaptığı bir konuşmada tehcir sırasında yaşanan acı olaylar için, “utanılacak işler-fazahat” derken, sonra bu tutumunu “reel politik” nedeniyle değiştirmişti.
Kızılay’da bir otelde kaldığını fakat çevredeki eğlence merkezlerinden yayılan yüksek müzik sesi nedeniyle geç saatlere kadar uyuyamadığını anlatan Kaiser, şöyle dedi:
-Akşam da Sakarya’ya gidip tam da mevsiminde hamsi yemek istedim. Etraf, sokaklar her yer çok kalabalıktı. Aklımdan şunlar geçti, şimdi 1915’de onca Ermeni’nin yok edildiğinden bunca yıl sonra söz eden var mı? Bunları konuşan kaldı mı? Onca ülkenin parlamentoları soykırım dedi ne değişti? Bugün bunlarla ilgilenen var mı?
Kaiser, “bütün dünya soykırım dese ne değişir?” sorusunu ortaya atıp yine kendisi yanıtlarken, Birleşmiş Milletler’in soykırım tanımını 1948 yılında kabul ettiğini anımsatarak, dolayısıyla 1915 olaylarıyla ilgili herhangi bir yargılamanın yapılamayacağını, belki sadece savaş suçları için bunun gündeme gelebileceği ileri sürdü.
Çalışma yaşamının önemli bölümünü arşivlerde geçiren Kaiser’le sohbetimizi şöyle sonlandırdık:
-Geçmişteki soykırım suçları için yıllardır tarihçiler arşivleri didik didik ediyor bu araştırmalara büyük paralar harcanıyor, fakat gözümüzün önünde cereyan eden Gazze katliamı soykırımın apaçık örneği değil mi? Ne düşünüyorsunuz? Tarihçiler bu süreci laboratuvar kabul edip üzerinde çalışamaz mı?
-Gazze’de yaşananlar koskoca bir aparatın ürünü, kimse -ama tetiği ben çekmedim- diyerek kendini savunamaz. Yalnız tarihçiler belgelere dayalı çalışır, televizyondan izledikleri görüntülerle değil. Zaten Uluslararası Adalet Divanı bu konuda karar alacak, Netanyahu da yargılanır bir gün…
(**) https://bennursunerel.blogspot.com/2024/05/ifade-ozgurlugu-nerede-kald.html
(***) https://tr.wikipedia.org/wiki/Andonyan_Belgeleri
(*****) https://www.academia.edu/42695647/_Unutturulmu%C5%9F_Bir_Parantez_100_Y%C4%B1l_Sonra_Mustafa_Kemal_in_Fazahat_Konu%C5%9Fmas%C4%B1_
Yorumlar
Yorum Gönder